منطقه طلایی مدیریت
Golden situation management=People + Organization + environment
درباره وبلاگ
عظیم جعفری

فوق لیسانس مدیریت مالی حسابرس ارشد مالیات

نويسندگان

آیا هدفمندکردن شامل سیاست‌های مالیاتی هم خواهد شد؟

معافیت هدفمند

با توجه به اهمیت برنامه‌های پیشنهادی در راستای دستیابی به اهداف بلندمدت اقتصادی در نظام مالیاتی کشور، در این تحلیل تهیه شده در پژوهشکده امور اقتصادی، تلاش می‌شود برنامه هدفمند کردن معافیت‌های مالیاتی به‌عنوان یکی از برنامه‌های پیشنهادی دولت در راستای اصلاح نظام مالیاتی کشور و درجهت دستیابی به رشد سرمایه‌گذاری و تولید صادرات‌گرا، ارتقای بهره‌وری، بازتوزیع درآمد، تعادل منطقه‌ای و کاهش فعالیت‌های سوداگرانه غیرمولد، مورد بحث قرار گیرد. برای این منظور ابتدا اهمیت اقتصادی معافیت‌های مالیاتی مورد بحث قرار می‌گیرد و در ادامه بعد از شناخت وضعیت معافیت‌های مالیاتی، تبعات مثبت و منفی هدفمند کردن معافیت‌های مالیاتی تحلیل می‌شود. در بخش پایانی نیز به برخی توصیه‌های سیاستی در راستای افزایش تبعات مثبت و کاهش تبعات منفی اجرای برنامه هدفمند کردن یارانه‌ها اشاره می‌شود.


شرایط اقتصادی کشور موجب شده است اصلاح ساختار اقتصادی به‌عنوان یک الزام برای اقتصاد کشور مطرح شود. دولت در راستای اصلاح ساختاری اقتصادی کشور و هدایت آن به سمت وضعیت مطلوب، طرح تحول اقتصادی را مورد توجه قرار داده است. در طرح تحول اقتصادی برنامه‌های اصلاحی در بخش‌های مختلف نظیر نظام مالیاتی، گمرک، نظام پولی و بانکی، بیمه و .... مورد تاکید قرار گرفته است. برنامه‌های اصلاح ساختار اقتصادی کشور در راستای تسریع دستیابی به اهداف سند چشم‌انداز تعریف شده‌اند. به بیان دیگر با اجرای طرح تحول اقتصادی انتظار بر این است که ایران در پایان سال 1404 به‌عنوان اولین کشور قدرتمند از لحاظ اقتصادی در منطقه شناخته شود. ازاین‌رو دقت در تدوین برنامه‌های اجرایی درجهت اصلاح ساختار اقتصادی از اهمیت بالایی برخوردار است.

دولت در راستای اجرای طرح تحول اقتصادی، اصلاح نظام مالیاتی را به‌عنوان یکی از برنامه‌های اصلی خود مورد توجه قرار داده و بر این اعتقاد است که نظام مالیاتی کشور در راستای دستیابی به اهداف سند چشم‌انداز بیست ساله، باید اصلاح شود. اهداف مختلف اقتصادی نظیر افزایش نسبت مالیات به GDP، تامین بودجه‌های جاری از محل مالیات و تحقق کارکردهای تخصصی و توزیع درآمدی مالیات به‌عنوان بخشی از اهداف اصلی در اصلاح نظام مالیاتی کشور، مورد توجه قرار گرفته‌اند.

دولت به‌منظور اصلاح نظام مالیاتی کشور برنامه‌های مختلفی را مورد توجه قرار داده است. برنامه‌های پیشنهادی برای اصلاح نظام مالیاتی کشور مشتمل بر ابعاد مختلف نظام مالیاتی کشور ازجمله تحول نظام مالیاتی، اصلاح قانون مالیات‌ها، هدفمند کردن معافیت‌های مالیاتی، بهبود کارکرد نظام مالیاتی، تکمیل نظام جامع اطلاعات مالیاتی، اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده، شفاف‌سازی روابط مودیان و ماموران مالیاتی و... است. اصلاح هریک از ابعاد مورد تاکید نظام مالیاتی کشور درجهت دستیابی به اهداف تخصصی مورد توجه قرار گرفته است. برای مثال، برنامه هدفمندسازی معافیت‌های مالیاتی درجهت رشد سرمایه‌گذاری و تولید صادرات‌گرا، ارتقای بهره‌وری، بازتوزیع درآمد، تعادل منطقه‌ای و کاهش فعالیت‌های سوداگرانه غیرمولد مورد تاکید قرار گرفته است.

 

اهمیت معافیت‌های مالیاتی

سیاست‌های مالیاتی به‌عنوان بخشی از سیاست‌های مالی دولت‌ها به‌شمار می‌آید. سیاست‌های مالیاتی در دو شکل رایج وضع مالیات و معافیت مالیاتی از سوی دولت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد. دولت‌ها در به‌کارگیری سیاست‌های مالیاتی از نوع معافیت‌های مالیاتی در راستای دستیابی به اهداف اقتصادی و اجتماعی، تخفیف‌های مالیاتی را برای بخش‌های مورد هدف اعمال می‌کنند. ازاین‌رو معافیت‌های مالیاتی به‌عنوان یکی از سیاست‌های رایج در اقتصاد شناخته شده است و در بیشتر کشورها این سیاست از سوی دولت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.

سیاست‌های مالیاتی نقش اساسی در کسب درآمد از سوی دولت، توزیع درآمد و ثروت در جامعه، افزایش کارایی تولید، جلوگیری از تولید محصولات با هزینه‌های اجتماعی بالا، افزایش رفاه اقتصادی جامعه، تخصیص بهینه منابع و... دارد. ازاین‌رو دولت‌ها توجه ویژه‌ای به انتخاب سیاست‌های مالیاتی و چگونگی اجرای آن دارند. چگونگی انتخاب بخش‌های هدف و اعمال مالیات یا اعمال تخفیف مالیاتی، نقش اساسی در موفقیت سیاست‌های مالیاتی دارد. پیامد این سیاست‌ها بیشتر متاثر از اهداف تعریف شده دولت‌ها و ساختار اقتصادی کشور‌هاست.

آن چنان که اشاره شد معافیت‌های مالیاتی در کنار وضع مالیات به‌عنوان بخشی از سیاست‌های مالی دولت به‌شمار می‌آید. بر اساس اصول علم اقتصاد، سیاست‌های مالیاتی به‌عنوان بخشی از سیاست‌های طرف تقاضای اقتصاد تعریف می‌شوند. ازاین‌رو اهداف اقتصادی بخش تقاضای اقتصاد، نقش اساسی در انتخاب سیاست‌های مالیاتی دارد. هرچند که سیاست‌های مالیاتی به‌ویژه وضع مالیات با هدف دستیابی به اهداف اقتصادی در بخش تقاضای اقتصاد از سوی دولت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد اما اعمال تخفیف‌های مالیاتی، بیشتر در راستای دستیابی به اهداف بخش عرضه اقتصاد مورد توجه قرار می‌گیرند.

دولت‌ها سیاست‌های معافیت مالیاتی را بیشتر در راستای تشویق بخش عرضه اقتصاد مورد توتجه قرار می‌دهند. بر اساس چارچوب نظری و تجربی علم اقتصاد، دولت‌ها به‌منظور حمایت از بخش تولید و تشویق آن، بخش عرضه اقتصاد را از پرداخت حقوق دولتی به‌ویژه مالیات برای مدت مشخص و معینی معاف می‌کنند و یا تخفیف‌های مالیاتی برای این بخش اعمال می‌کنند. معافیت‌های مالیاتی برای اهداف مختلفی مورد توجه قرار می‌گیرد. ازجمله مهم‌ترین اهداف اعمال معافیت‌های مالیاتی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-      حمایت از تولید محصولات جدید؛

2-      حمایت از افزایش توان رقابتی تولید در عرضه داخلی و خارجی؛

3-      حمایت از تولید محصولات راهبردی؛

4-      حمایت از دوران نوزادی در مراحل تولید؛

5-      افزایش انگیزه تولید در راستای دستیابی به اهداف توسعه منطقه‌ای؛

6-      افزایش انگیزه برای حضور بخش خصوصی در تولید کالاها و خدمات خاص؛

7-      افزایش انگیزه برای کاهش هزینه‌های اجتماعی ناشی از تولید برخی کالاها و خدمات.

هرچند که اهداف یاد شده ازجمله کلیدی‌ترین اهداف در به‌کارگیری سیاست‌های اعمال معافیت‌های مالیاتی به‌شمار می‌آیند اما سیاست اعمال معافیت‌های مالیاتی به‌منظور دستیابی به اهداف دیگر اقتصادی نظیر افزایش رفاه اقتصادی جامعه نیز مورد توجه دولت‌ها قرار می‌گیرد. دولت‌ها در راستای افزایش رفاه اقتصادی، معافیت‌های مالیاتی را بر سطوح درآمدی افراد جامعه اعمال می‌کنند. درواقع دولت‌ها از این طریق قدرت خرید برخی افراد جامعه در شرایط تورمی را حفظ می‌کنند. برای این منظور، دولت‌ها سطوح حداقلی از حقوق و دستمزد را به‌صورت سالانه تعیین کرده و کمتر از این سطوح، از پرداخت مالیات معاف اعلام می‌شوند و یا تخفیف‌های مالیاتی به این سطوح درآمدی حداقل، اعمال می‌شود.

بنابراین سیاست‌های معافیت مالیاتی در کنار سیاست‌های وضع مالیات، نقش اساسی در دستیابی به اهداف اقتصادی و اجتماعی کشور دارد. این دسته از سیاست‌ها می‌تواند از یک سو بخش عرضه اقتصاد کشور را تحریک کند و از سوی دیگر می‌تواند رفاه اقتصادی کشور را به‌طور مستقیم تحت تاثیر قرار دهد. از‌این‌رو انتخاب ابزارهای سیاستی مناسب و شناخت دقیق اهداف، نقش اساسی در موفقیت سیاست‌های معافیت مالیاتی دارد. همچنین تعیین چگونگی به‌کارگیری ابزارهای این دسته از سیاست‌ها بسیار اساسی است.

 

هدفمندسازی معافیت‌های مالیاتی و پیامدهای آن

دولت در راستای اجرای سیاست‌های اصلاح نظام مالیاتی، هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی را به‌عنوان یکی از اقدام‌های اصلی مورد توجه قرار داده است. هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی با هدف افزایش رشد سرمایه‌گذاری و تولید صادرات‌گرا، ارتقای بهره‌وری، بازتوزیع درآمد، تعادل منطقه‌ای و کاهش فعالیت‌های سوداگرانه غیرمولد، مورد توجه دولت قرار گرفته است. هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی با در نظر گرفتن اهداف تعریف‌شده در آن، تبعات مثبت و منفی بر کارایی مالیاتی و اقتصادی کشور به‌دنبال خواهد داشت. در این بخش تبعات مثبت و منفی هدفمندسازی معافیت‌های مالیاتی مورد بحث قرار می‌گیرد.

 

الف- آثار مثبت

هدفمندسازی معافیت‌های مالیاتی در صورت اجرای دقیق و کارشناسی شده، تبعات مثبت به شرح زیر به‌دنبال خواهد داشت:

1- افزایش توان تولیدی کشور: در صورتی‌که سیاست معافیت‌های مالیاتی با شناسایی دقیق کالاها و خدمات و اولویت‌بندی آنها به اجرا گذاشته شود، توان تولیدی کشور در بخش‌های حمایت‌شده از طریق اعمال معافیت‌های مالیاتی افزایش خواهد یافت. اعمال معافیت‌های مالیاتی، هزینه‌های تولید کالاها و خدمات مورد هدف را کاهش داده و سود تولیدکنندگان را افزایش می‌دهد. این امر موجب بهبود وضعیت تولید کالاها و خدمات حمایت‌شده خواهد شد.

2- افزایش درآمدهای دولت: به‌کارگیری صحیح سیاست معافیت‌های مالیاتی هرچند که در نگاه اولیه موجب کاهش درآمدهای مالیاتی دولت می‌شود اما افزایش توان تولیدی کشور و به‌کارگیری سیاست وضع مالیات در مراحل بعدی، درآمدهای مالیاتی بیشتری را برای دولت به‌دنبال خواهد داشت. ازاین‌رو تعریف ابزارهای سیاستی کارا در اجرای سیاست معافیت‌های مالیاتی، درآمدهای دولت از محل مالیات را در آینده بهبود می‌بخشد.

3- افزایش کارایی سیاست‌های مالیاتی: همواره در تاریخ اقتصادی کشور سیاست‌های مالیاتی به‌دلیل ساختار اقتصادی نامطلوب، کارایی پایینی داشته‌اند. به‌گونه‌ای که برخی برآوردها گویای آن است که درآمدهای حاصل از اجرای سیاست‌های مالیاتی با هزینه‌های اداری و اجرایی این دسته از سیاست‌ها سربه‌سر می‌شود. هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی می‌تواند از طریق بهبود وضعیت درآمدهای آتی ناشی از وضع مالیات و افزایش توان پرداخت مالیات از سوی تولیدکنندگان، ناکارایی سیاست‌های مالیاتی را بهبود بخشد. همچنین هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی می‌تواند بستر مناسبی برای دستیابی به اهداف اقتصادی تعریف شده دولت نظیر کنترل تورم، افزایش بهره‌وری، بهبود کیفیت تولیدات داخلی، کاهش آثار منفی اجتماعی و... فراهم کند.

4- افزایش شفافیت مالیاتی: در شرایط فعلی به‌دلیل نبود چارچوب استاندارد، واضح و شفاف، بسیاری از تولیدکنندگان کالاها و خدمات با برخورد سلیقه‌ای مودیان مالیاتی مواجه می‌شوند. این امر موجب افزایش عدم شفافیت مالیاتی شده و تولیدکنندگان کالاها و خدمات از طریق پیدا کردن راه‌های فرار از مواد قانونی تلاش می‌کنند که از پرداخت مالیات با عنوان مشمول معافیت مالیاتی خودداری کنند هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی و تعریف اصول یکسان استاندارد و شفاف می‌تواند میزان شفافیت در اجرای سیاست معافیت‌های مالیاتی را افزایش دهد. این امر اثر مثبت بر نظارت دقیق بر بخش‌های حمایتی در قالب معافیت‌های مالیاتی را برای دولت فراهم می‌کند.

5- افزایش توان رقابتی تولیدات داخلی: در شرایط فعلی اقتصاد کشور، اجرای سیاست معافیت‌های مالیاتی زمینه‌ای برای رانت مالیاتی فراهم کرده است. در حالی که یکی از اهداف اصلی در به‌کارگیری سیاست‌های معافیت‌های مالیاتی، حمایت از تولید کالاها و خدمات در راستای افزایش توان رقابت در عرصه داخلی و خارجی است، ازاین‌رو هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی می‌تواند رانت‌های مالیاتی را کاهش دهد. همچنین تعریف دقیق سیاست‌های معافیت مالیاتی و شناخت تولیدات مشمول معافیت‌های مالیاتی، می‌تواند توان رقابتی داخلی و خارجی تولیدات داخلی حمایت‌شده را افزایش دهد و زمینه‌ای برای ورود کالاها و خدمات حمایت‌شده در عرصه رقابت جهانی را فراهم کند.

 

ب- تبعات منفی

هرچند که هدفمند کردن معافیت‌های مالیاتی بیشتر پیامدهای مثبت بر وضعیت بخش مالیاتی و اقتصادی کشور به‌دنبال خواهد داشت اما بی‌توجهی به وضعیت تولید کالاها و خدمات و عدم توجه به شرایط اقتصادی کشور می‌تواند تبعات منفی ناشی از هدفمندسازی معافیت‌های مالیاتی را نیز موجب شود. ازجمله تبعات منفی هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-    کاهش انگیزه تولید: هرچند که هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی انگیزه تولید و سرمایه‌گذاری کالاها و خدمات مشمول را افزایش می‌دهد اما ممکن است این امر از دید تولیدکنندگان کالاها و خدمات غیرمشمول به‌عنوان برخورد تبعیض‌آمیز تفسیر شود. چنین نگاهی موجب می‌شود که انگیزه تولید و سرمایه‌گذاری کالاها و خدمات غیرمشمول کاهش یابد. همچنین این امر کاهش توان تولیدی کشور را در محصولات غیرمشمول به‌دنبال خواهد داشت.

2-    کاهش توان رقابتی: اجرای معافیت‌های مالیاتی درمورد کالاها و خدمات مشمول، توان رقابتی این دسته از محصولات را در گام اول افزایش می‌دهد. اما تداوم حمایت‌های دولت از طریق معافیت‌های مالیاتی، می‌تواند توان رقابتی تولید کالاها و خدمات مشمول را در عرصه داخلی و خارجی منوط به تداوم حمایت‌های دولتی کند. این امر نه‌تنها ناکارآمدی سیاست معافیت‌های مالیاتی را در افزایش توان رقابتی کشور به‌دنبال خواهد داشت بلکه موجب می‌شود هزینه‌های حمایت نیز بر دولت تحمیل شود.

3-    کاهش بهره‌وری تولید: در صورت اجرای سیاست هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی، توان تولیدی کشور افزایش یافته و بهره‌وری متوسط و نهایی افزایش می‌یابد. اما ممکن است که حمایت‌های دولت در قالب معافیت‌های مالیاتی موجب شود که تولیدکنندگان، تنها از رانت فراهم شده استفاده کنند و بهره‌وری نهایی و متوسط تولید آنها به ازای عوامل تولید به کار گرفته شده برخلاف انتظار دولت، به‌جای افزایش، کاهش یابد. در چنین شرایطی تولیدکنندگان تنها از رانت ناشی از اجرای سیاست معافیت‌های مالیاتی برای دوره محدود و یا نامحدود استفاده می‌کنند اما بهره‌وری نهایی و متوسط تولید آنها تغییر چندانی نخواهد کرد یا حتی به‌دلیل شرایط رانت شکل گرفته، کاهش نیز خواهد یافت.

 

توصیه‌های سیاستی

با توجه به تبعات مثبت  و منفی مورد انتظار از هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی و همچنین وضعیت فعلی معافیت‌های مالیاتی کشور، به‌نظر می‌رسد به‌کارگیری سیاست‌های زیر، نقش اساسی در موفقیت‌ تدوین و اجرای سیاست معافیت‌های مالیاتی به‌دنبال داشته باشد:

1-    هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی باید با بررسی ویژگی تمامی کالاها و خدمات و انطباق آن با اهداف اقتصادی دولت انجام شود. قبل از تعریف کالاها و خدمات مشمول معافیت‌های مالیاتی، باید اهداف اقتصادی دولت از حمایت مالیاتی کالاها و خدمات مشمول، مشخص و معین شود.

2-    به‌منظور هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی باید چارچوب استاندارد و شفافی تعریف شود تا از این طریق هرگونه رانت‌خواری و برخورد تبعیض‌آمیز با مشتریان جلوگیری شود.

3-    به‌منظور افزایش کارآمدی سیاست‌های معافیت مالیاتی، باید اصلاحاتی در نظارت بر تولید کالاها و خدمات مشمول نیز مورد توجه قرار گیرد. در غیر این صورت هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی همانند روال فعلی در دستیابی به اهداف اقتصادی دولت بی‌تاثیر خواهد بود.

4-    حمایت‌های دولت از طریق هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی باید عموما برای دوره‌های کوتاه‌مدت و یا حداکثر میان‌مدت تعریف شود زیرا طولانی‌شدن دوره‌های اعمال معافیت‌های مالیاتی، موجب کاهش بهره‌وری در تولید و نیز کاهش توان رقابتی کالاها و خدمات مشمول خواهد شد.

 

درنهایت به‌نظر می‌رسد که به‌منظور دستیابی به اهداف مورد توجه از اجرای سیاست هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی، باید انجام اصلاحاتی در بخش‌های تولید، صادرات، رقابت داخلی، قیمت‌گذاری و ... نیز مورد توجه قرار گیرد. برای مثال بدون ایجاد محیط رقابتی، اجرای سیاست هدفمندکردن معافیت‌های مالیاتی تنها موجب افزایش سود ناشی از تولید کالاها و خدمات مشمول در مقابل سایر کالاها و خدمات خواهد شد.

منبع: پروتال شادا



موضوع مطلب : مقالات اقتصادی
موضوعات
RSS Feed
جزوات کنکور کارشناسي ارشد مديريت