منطقه طلایی مدیریت
Golden situation management=People + Organization + environment
درباره وبلاگ
عظیم جعفری

فوق لیسانس مدیریت مالی حسابرس ارشد مالیات

نويسندگان

بررسی اثر افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی بر تورم (قسمت دوم)

چکیده

همان‌طور که در قسمت قبل اشاره شد، اثر تغییر قیمت فرآورده‌های نفتی طی سناریوهای مختلف بر شاخص قیمت مصرف‌کننده بررسی شده است: در سناریوی اول حالتی در نظر گرفته شده است که در یک دوره مشخص قیمت فرآورده‌های نفتی 400 درصد افزایش یافته است و در همان دوره نیز قیمت سایر کالاها و خدمات تحت تأثیر این افزایش قیمت قرار گرفته‌اند و به میزانی که با استفاده از جدول داده- ستانده محاسبه شد، افزایش یافته‌اند. در نتیجه شاخص کل قیمت مصرف‌کننده نسبت به ماه قبل 6.1 درصد و نسبت به ماه مشابه سال قبل 34 درصد افزایش یافته است. نرخ تورم نیز در این سناریو به 25.3 رسیده است (ماه قبل از آن 4/23 درصد بوده است).

در سناریوی دوم فرض بر این است که قیمت‌ها در دوره جاری از همان رشد قیمتی دوره قبل برخوردار هستند و رشد قیمتی ناشی از تکانه قیمتی فراورده‌های نفتی بر


این رشد قیمت اضافه شده است. در نتیجه شاخص کل قیمت مصرف‌کننده نسبت به ماه قبل 7.75 درصد و نسبت به ماه مشابه سال قبل 36.16 درصد افزایش یافته است. نرخ تورم نیز در این سناریو به 25.5 رسیده است و در سناریوی سوم سعی برآن است که علاوه بر اثر افزایش قیمت بنزین بر تورم، تورم انتظاری ناشی از آن نیز تا حد امکان مدنظر قرارگیرد. با بررسی روند تغییر قیمت بنزین (به عنوان با اهمیت‌ترین فرآورده نفتی در سبد مصرف خانوار) و تغییر شاخص کل متناسب آن درمی‌یابیم که تغییر 25 درصدی قیمت بنزین در خردادماه سال 1386، افزایش 3.23 درصدی شاخص کل CPI را در تیرماه 86 نسبت به ماه قبل در پی داشته است. در این سناریو الگوی تغییرات قیمت نسبی در دوره مذکور را مدنظر قرار داده و فرض کرده‌ایم که همراه با 4 برابر شدن قیمت بنزین، میزان تغییرات مذکور نیز 4 برابر شود. سپس به این تغییرات، تغییرات ناشی از افزایش قیمت بنزین را افزوده‌ایم و با استفاده از قیمت نسبی‌های به دست آمده به محاسبه شاخص قیمت مصرف‌کننده پرداخته‌ایم. در نتیجه شاخص کل قیمت مصرف‌کننده نسبت به ماه قبل 21.55 درصد و نسبت به ماه مشابه سال قبل 53.6 درصد افزایش یافته است. نرخ تورم نیز در این سناریو به 27.08 رسیده است.

در این قسمت با ملاک قرار دادن سناریوی دوم و نتایج ناشی از آن به بررسی اثر تکانه قیمت فرآورده‌های نفتی طی 12 دوره پس از وقوع تکانه پرداخته‌ایم. فرض اصلی در این بررسی بر این است که قیمت‌ها در دوره‌های مورد بررسی دقیقاً از رشدی برابر با رشد قیمت‌ها در دوره‌های مشابه سال قبل خود برخوردار بوده‌اند. با این فرض نرخ تورم را در دو حالت برای دوازده ماه محاسبه کرده‌ایم. حالت اول شرایطی است که طی آن هیچ‌گونه تکانه‌ای اتفاق نیافتاده است و قیمت‌ها به طور معمول در هر ماه از رشدی برابر با رشد قیمت همان ماه در سال قبل برخوردار بوده‌اند. در حالت دوم ابتدا در ماه اول تکانه قیمت فرآورده‌های نفتی رخ داده است و اثر آن مطابق با سناریوی دوم که در بالا به آن اشاره شد (در قسمت اول این بررسی نیز به صورت مشروح آورده شده است) بر شاخص قیمت همان ماه محاسبه شده است. سپس به بررسی اثر این تکانه بر روی نرخ تورم در یازده ماه پس از وقوع تکانه پرداخته‌ایم. در این حالت نیز میزان رشد قیمت‌ها در هریک از این ماه‌ها مانند حالت قبل دقیقاً برابر با میزان رشد قیمت همین ماه‌ها در سال قبل است.

در قسمت زیر علاوه بر تشریح مبانی نظری این بررسی نتایج حاصل از آن برای ماه‌های سوم، ششم، نهم و دوازدهم بررسی برای هر یک از دو حالت آورده شده است.

 

شاخص قیمت مصرف‌کننده و تورم

شاخص قیمت مصرف‌کننده عددی مطلق است که در سال پایه از 100 شروع شده و در هر دوره متناسب با میزان افزایش قیمت کالاها و خدمات موجود در یک سرگروه اصلی و یا شاخص کل افزایش می‌یابد و هریک از این افزایش‌ها به صورت تجمعی بر افزایش دوره قبل افزوده شده و عدد شاخص را با می‌برند. به این ترتیب با فاصله گرفتن از سال عدد شاخص همواره بزرگ‌تر خواهد شد. در این میان آنچه که در هر دوره مورد توجه قرار می‌گیرد، درصد تغییر عدد شاخص نسبت به ماه قبل، ماه مشابه سال قبل و میانگین تغییر این عدد در فاصله‌های زمانی مختلف است. یکی از مهم‌ترین نرخ‌های تغییر محاسبه از عدد شاخص «نرخ تورم» است. نرخ تورم عبارت است از نسبت میانگین دوازده ماهه منتهی به دوره جاری عدد شاخص به میانگین دوازده ماهه قبل از آن. بنابراین همان‌طور که ملاحظه می‌شود، عدد شاخص مربوط به 24 دوره در ساختن عدد «تورم»؛ (عدد شاخص 12 دوره در صورت کسر و عدد شاخص 12 دوره نیز در مخرج آن) نقش دارند.

یک تکانه قیمتی اثر خود را قطعاً بر روی عدد شاخص خواهد گذاشت، به گونه‌ای که آن را با یک جهش در همان دوره وقوع مواجه خواهد ساخت و عدد آن را بزرگ تر از حالت عادی و معمول (بدون وقوع تکانه) خواهد کرد. معمولاً اثر تکانه‌های قیمتی در عدد شاخص به گونه‌ای خواهند بود که با رسم نمودار سری زمانی عدد شاخص، جهش این نمودار به سوی بالا را در دوره‌های وقوع تکانه، می‌توان ملاحظه کرد. با توجه به این مطالب و دقت در آن‌ها ملاحظه می‌کنیم که یک تکانه قیمتی اثر افزایشی خود بر روی تورم را تا 12 دوره بعد از آن ادامه خواهد داد. به بیان دیگر تکانه قیمت موجب بزرگ شدن بیش از حد معمول عدد شاخص در دوره وقوع آن خواهد شد؛ اما این افزایش به همراه 11 عدد دیگر شاخص مربوط به دوره‌های قبل از آن در محاسبه عدد تورم نقش خواهد داشت و این اعداد عدد بزرگ شاخص مربوط به تکانه را تعدیل خواهند کرد. اما باید توجه داشت که از این دوره به بعد عدد شاخص حتی بدون وقوع تکانه و با فرض وجود و ادامه روند رشد قیمت‌های موجود در دوره‌های قبل از تکانه از عدد دوره‌های قبل فاصله و بزرگتر خواهد بود. بنابراین تا 12 دوره بعد از وقوع تکانه و به دلیل جایگزین شدن یک عدد بزرگ شاخص به جای عدد کوچکتر مربوط به زمان قبل از وقوع تکانه، عدد نرخ تورم تمایل به افزایش با روند افزایشی خواهد داشت. حال آنکه دقیقاً همین عامل موجب خواهد شد که پس از دوره دوازدهم با انتقال اعداد بزرگ شاخص به مخرج کسر تورم، روند افزایش نرخ تورم کاهشی باشد.

در بررسی حاضر با مد نظر قرار دادن اعداد محاسبه شده شاخص قیمت مربوط به سناریوی دوم (به عنوان واقع‌بینانه‌ترین و محتمل‌ترین سناریو) و به منظور نشان دادن اثر افزایشی بلندمدت (12 ماهه) تکانه بر روی نرخ تورم، به محاسبه نرخ تورم برای ماه‌های سوم، ششم، نهم و دوازدهم پس از وقوع تکانه پرداخته‌ایم.

در جدول زیر نرخ‌های تورم در سطح شاخص کل و سرگروه‌های اصلی برای ماه‌های سوم، ششم، نهم و دوازدهم پس از وقوع تکانه (4 برابر شدن قیمت فرآورده‌های نفتی) با نرخ تورم در همین ماه‌ها بدون وقوع تکانه مورد مقایسه قرار گرفته است. لازم به ذکر است که در هر دو حالت الگوی رشد قیمت‌ها یکسان است و تنها علت میان تفاوت میان نرخ‌های تورم وجود تکانه مذکور فرض شده است.

 

جدول نرخ های تورم برای ماه‌های سوم، ششم، نهم و دوازدهم پس از فرض وقوع تکانه قیمت فرآورده‌های نفتی و مقایسه آن با حالت نبود تکانه مذکور در همین ماه‌ها

ردیف

شرح

برآورد نرخ تورم رای ماه سوم

برآورد نرخ تورم برای ماه ششم

برآورد نرخ تورم برای ماه نهم

برآورد نرخ تورم برای ماه دوازدهم

پس ازتکانه

بدون

تکانه

پس ازتکانه

بدون

تکانه

پس ازتکانه

بدون

تکانه

پس ازتکانه

بدون

تکانه

1

شاخص کل

28.50

26.24

31.69

27.53

34.11

27.87

35.92

27.73

2

خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات

35.88

34.49

39.32

37.21

41.45

38.05

42.41

37.84

3

خوراکیها

37.35

35.97

40.88

38.83

43.01

39.67

43.88

39.38

4

نان و غلات

54.82

53.88

59.76

58.75

58.86

56.86

59.24

56.45

5

گوشت قرمز و سفید و فرآورده هائ آنها

29.63

28.94

30.06

29.57

31.39

30.21

31.45

29.63

6

ماهی ها و صدف داران

32.24

28.56

36.79

30.26

41.52

31.57

44.87

31.79

7

شیر، پنیر و تخم مرغ

34.81

34.82

36.58

37.05

37.40

37.85

37.57

37.99

8

روغنها و چربیها

49.95

50.66

44.05

46.66

40.29

43.34

38.86

42.31

9

میوه و خشکبار

34.47

32.59

42.16

37.98

48.04

42.31

48.13

40.83

10

سبزیجات (سبزئ هاوحبوبات )

32.41

28.16

39.77

32.28

46.51

35.41

50.76

36.32

11

شکر، مربا، عسل ، شکلات و شیرینی  )قند و شکر و شیرینیها

20.42

19.18

22.75

20.48

23.58

20.13

24.77

20.21

12

محصولات خوراکی طبقه بندئ نشده در جائ دیگر

35.41

32.75

41.43

36.64

46.66

39.39

49.69

40.15

13

چائ ، قهوه ، کاکائو، نوشابه و آب میوه (نوشابه هائ غیر الکلی

25.26

24.31

26.79

25.22

27.38

24.91

27.99

24.70

14

دخانیات

24.49

21.26

29.94

24.00

35.77

26.72

40.10

28.13

15

کالاهائ غیر خوراکی و خدمات

25.78

23.21

28.86

24.01

31.37

24.15

33.48

24.03

16

پوشاک و کفش

17.00

15.75

18.98

16.79

20.60

17.20

21.84

17.29

17

مسکن، آب، برق، گاز و سایرسوختها

32.00

30.64

34.20

31.66

35.57

31.82

36.52

31.63

18

مسکن

33.52

32.66

35.22

33.64

36.09

33.75

36.59

33.53

19

اجاره

33.64

32.82

35.36

33.86

36.22

33.99

36.68

33.77

20

نگهدارئ و تعمیر واحد مسکونی

30.16

28.01

31.16

27.35

32.56

26.77

34.21

26.59

21

آب، برق و سوخت

11.11

3.16

19.36

3.53

27.49

3.77

35.43

3.89

22

مبلمان و لوازم خانگی و نگهداری معمول آنها

24.42

22.59

28.78

25.44

31.41

26.30

33.13

26.39

23

بهداشت و درمان

15.71

14.75

17.29

15.51

18.65

15.95

19.70

16.12

24

حمل ونقل

25.95

14.15

36.34

13.41

47.18

13.07

57.85

12.97

25

ارتباطات

0.72

0.32

1.17

0.37

1.59

0.38

2.00

0.39

26

تفریح و فرهنگ

10.20

8.88

12.25

9.71

13.97

10.14

15.43

10.34

27

آموزش

4.88

4.24

6.49

5.22

7.92

6.01

8.78

6.25

28

هتل و رستوران

23.08

22.16

25.19

23.59

26.63

24.15

27.58

24.28

29

کالاها و خدمات متفرقه

21.40

20.89

18.36

18.03

16.06

15.25

15.14

13.88

 

لازم به ذکر است که الگوی رشد قیمت در ماه های پس از وقوع تکانه دقیقاً برابر با الگوی رشد قیمت همان ماه ها در سال قبل بوده اند. بنابراین با توجه به این که وضعیت افتصادی ایران در سال قبل تورمی بوده است، به نظر می رسد میزان تورم محاسبه شده برای ماه های آتی حداکثر مقدار قابل وقوع خواهد بود. به بیان دیگر در صورتی که سیاست های دولت و بانک مرکزی به منظور کاهش سرعت رشد قیمت ها با موفقیت همراه باشد، تورم ناشی از تکانه برای دوره های محاسبه در زیر کمتر از میزان پیش بینی شده خواهد بود.

 

منابع:

جدول داده- ستانده 1380»، مرکز آمار ایران، 1385.

« شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی خانوارهای شهری، مرکز آمار ایران، ماه های مختلف.

"COICOP-CPC AND CPC-COICOP CORRESPONDENCE TABLES", United nation Statistical Division,Paris, Januariy 2001.

Kangni, K. 2006. "Distributional Effects of Oil Price Changes on Household Expenditures :Evidence fromMali". IMF Working Paper WP/06/91.

Valadkhani A., W.F.Mitchell. 2002. "Assessing the Impact of Change in Petroleum Prices on Inflation and Household Expenditures inAustralia".UniversityofWollongong. Faculty of Commerce.

 

 

سمیه برهان یزدانی، کارشناس آمار اقتصادی

منبع: پورتال شادا



موضوع مطلب : مقالات اقتصادی
موضوعات
RSS Feed
جزوات کنکور کارشناسي ارشد مديريت