منطقه طلایی مدیریت
Golden situation management=People + Organization + environment
درباره وبلاگ
عظیم جعفری

فوق لیسانس مدیریت مالی حسابرس ارشد مالیات

نويسندگان
۱۳۸٩/۱۱/٢۸ :: ۱۱:٥٩ ‎ب.ظ ::  نويسنده : عظیم جعفری

 

معمای نفتی آفریقا

 

مترجم: مجید بی باک

منبع: تایم         

روزنامه دنیای اقتصاد ( www.donya e eqtesad.com )

 

قاره سیاه هم به صادرکنندگان بزرگ نفت می پیوندد  

قحطی نفت در کشوری که خودش یکی از بزرگ ترین تولیدکنندگان نفت جهان است، به راستی موقعیتی است که تصور کردنش به این آسانی ها امکان پذیر نیست، اما این درست اتفاقی است که دارد در نیجریه می افتد، پمپ بنزین ها از کار می افتند و هزاران موتورسوار و راننده کامیون صف هایی می کشند که بزرگراه ها را می بندد.

 


 

بخشی از مساله به خاطر مدیریت آشفته نیجریه بر منابع نفتی اش است - پالایشگاه های فرسوده، توزیع ضعیف، احتکارکنندگان نفتی و غیره - و بخشی هم نشانه ای است از اینکه چطور نفت می تواند معادلات آفریقا را در هم بریزد. موسی ابراهیم یکی از فعالان مبارزه با فساد است که ریاست مرکز «حمایت قانونی از حقوق مدنی» را در ابوجا، پایتخت نیجریه به عهده دارد. او که دسامبر گذشته به خاطر یکی از همین قحطی های سوخت ماه ها در دفترش حبس شده بود، می گوید: «نفت ما جهان را تغذیه می کند، اما در آفریقا گاهی شرایطی بوجود می آورد که افراد می کوشند به جای خدمت به ملت، از آنها دزدی کنند.»

 

اکتشاف نفت دریای شمال در دهه شصت، یکی از اقتصادهای درجه چندم اروپا را که از راه ماهیگیری و چوب بری و کشتیرانی روزگار می گذراند به یکی از دارندگان بالاترین استانداردهای زندگی در سطح جهان تبدیل کرد و تنوع فعالیت های اقتصادی آن اکنون از انرژی سبز تا مطالعات سرطان را شامل می شود. در خلیج گینه اما، جایی که بیشتر منابع نفتی آفریقا اکتشاف شده است، ترکیب صنعت دست پرورده اربابان و گردن کلفتان با ناکارآمدی و ضعف دولت فاجعه ای آفریده است که هم به محیط زیست آسیب می زند، هم به حقوق انسانی و هم به توسعه اقتصادی. آنگولا، گینه بیسائو و گابن هرسه دارای حکومت های ضعیف، فساد و نابرابری هستند. نیجریه، با وجود در دست داشتن سه درصد از تولید نفت جهان، مایه شرم آفریقا است. بانک جهانی برآورد کرده است که ژنرال ها و سیاستمداران گانگستر مسلک این کشور در طی سه دهه منتهی به ۲۰۰۶ بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار به جیب زده اند. در رقابت ثروت اندوزی آنچه از میان رفته حقوق انسانی و سیاسی، محیط زیست و توسعه اقتصادی است. آنچه از بالا به پایین رخنه کرده، ثروت نیست، فساد و دشمنی است. خشم نسبت به رهبران فاسد، جنگ های داخلی را دامن می زند. یک نمونه اش در منطقه دلتای جنوبی که نظامیان برای به چنگ آوردن سهم خودشان از درآمدها کارشان به جنگ کشید، نمونه دیگرش در بخش شمالی کشور که گروهی از جوانان شبه طالبانی به گفته خودشان می خواهند کشور را از ننگ گناهان پدرانشان پاک کنند.

 

جای شگفتی نیست؛ بنابراین اگر اکنون اکتشاف دو میدان جدید نفتی در دو کشور آفریقایی دیگر - غنا و اوگاندا - با واکنش های متضاد روبه رو شده است، آیا سرنوشت مشابهی در انتظار غنا و اوگاندا است؟ آیا آنها می توانند این بار از چنگ نفرین منابع بگریزند؟

 

 

 

● در جست و جوی شفافیت

 

برایان گلور بر دیوار اتاق دفترش در کامپالا، پایتخت اوگاندا، نقشه قاب شده این کشور شرق آفریقایی را از دیوار آویخته که زیر آن نوشته شده «زیندانگیر». گلور که مدیر یک شرکت نفتی بریتانیایی در اوگانداست توضیح می دهد که این کلمه به معنی «خرمگس» است؛ و یوری موسونی رییس جمهور اوگاندا که این نقشه را امضا کرده، از این اصطلاح برای خطاب به مقامات فاسد استفاده می کند. گلور می گوید: «این یک هشدار است؛ یعنی که شفافیت باید برنامه هرروزه ما باشد.»

 

تولو، شرکت گلور، اولین چاه آزمایشی اش را در سال ۲۰۰۶ در دریاچه آلبرت اوگاندا حفر کرد. از میان ۲۷ چاه، در ۲۶ تای آنها نفت پیدا شد. ژانویه ۲۰۰۹ شریک تولو، هریتیج اویل که شرکتی کانادایی است، اعلام کرد آنها به یکی از بزرگ ترین ذخایر نفتی دریایی رسیده اند که حجم آن به ۲ میلیارد بشکه می رسد و مسیر آن تا جمهوری دموکراتیک کنگو نیز ادامه دارد. تولو اکنون با توتال و شرکت دولتی غول آسای چینی CNOOC شریک شده است تا کارشان روی اولین حوزه نفتی را شروع کند و انتظار دارند تا اواخر امسال استخراج نفت آغاز شود.

 

مقامات بانک جهانی به خبرنگار تایم گفته اند تمهیدات موسونی برای مدیریت پول حاصل آنها را تحت تاثیر قرار داده و پیش بینی می کنند که تا یک سال آینده حجم عایدی های نفتی به میلیاردها دلار برسد. رییس جمهور اوگاندا نمایندگانش را به اقصی نقاط جهان - از کوبا و مالزی و نیجریه و نروژ گرفته تا ترینیداد و توباگو- فرستاد تا ببینند مدیریت نفت در کدام کشورها موفقیت آمیز بوده و در کدام یک خیر و قانون جدیدی نیز پیشنهاد کرده که ناظر بر فعالیت صنعت نفت باشد. پیتر لوکریس وزیر توسعه معادن اوگاندا می گوید: «در قانون جدیدمان باید از اقدامات مدیریتی موفق الهام بگیریم. ما می خواهیم اطمینان حاصل کنیم مردم ساکن در مناطقی که نفت از آنجاها می آید ناراضی نباشند.»

 

هدف برنامه سالانه یک میلیون دلاری تولو برای توسعه اجتماعی در منطقه دریاچه آلبرت نیز درست همین است. ایجاد کلینیک های بهداشتی، چاه های آب، درختکاری، مراقبت از حیات طبیعی و حتی آموزش شنا. تولو می خواهد خودش را به عنوان یک شرکت نفتی متفاوت معرفی کند، شرکتی که مسوولیت اجتماعی در قلب آن باشد نه اینکه به آن صرفا به چشم فعالیتی جانبی و اجباری نگریسته شود. هر تازه واردی توسط پزشک معاینه می شود، فرم های ایمنی را پر می کند، به او درباره نیش مار و عقرب هشدارهای لازم داده می شود و بسیاری از اقدامات احتیاطی دیگر. اطراف چاه ها را چمنزارهای طبیعی و درختان بلند پوشانده و در میان آنها بوفالو و بزکوهی هم به چشم می خورد. تولو می گوید حتی برای کاهش پیامدهای زیست محیطی برای حمل و نقل نفت به جای لوله از کامیون استفاده می کند.

 

البته یک میلیون دلار در سال برای شرکتی که ۸/۱۷ میلیارد دلار ارزش دارد، مثل نقل و نبات است. سخنان زیبای موسونی نیز همیشه رنگ عمل به خود نگرفته اند. او وقتی در ۱۹۸۶ قدرت گرفت از دیگر رهبران آفریقایی انتقاد کرد که به منصب خود چسبیده اند، اما حزب خودش در ۲۰۰۵ محدودیت دوره ای ریاست جمهوری را برداشت تا او بتواند در ۲۰۰۶ و ۲۰۱۱ نیز مجددا انتخاب شود. بعضی از مخالفان می ترسند که موسونی از این پول برای استحکام پایه های قدرت خودش استفاده کند. کیزا بسیگیه، رهبران مخالفان که سال ۲۰۰۵ چندماهی را نیز در زندان گذراند، می گوید: «درآمد نفتی دولت را از پول حامیانش بی نیاز می کند. برای دموکراسی مضراتی به همراه می آورد.»

 

فساد هم یکی دیگر از مشکلات پیش رو است. اوگاندا هم اکنون هم از این منظر جزو یکی از بدترین کشورهای جهان است. در شاخص شفافیت بین المللی در زیرمجموعه فساد اوگاندا در رتبه ۱۳۰ شانه به شانه نیجریه ایستاده است و با وجود اظهارات لوکریس، دولت بیش از شفافیت به پنهانکاری علاقه نشان می دهد.

 

مدیرعامل موسسه حکمرانی انرژی آفریقا در کامپالا می گوید دولت سعی می کند نگذارد آنها در باره نفت چیزی به روستاییان بیاموزند. «آنها تعقیب مان می کنند. هرکار می کنیم آنها مطلعند، باید حواستان باشد چیزی نگویید که به مزاجشان سازگار نباشد.» سال ۲۰۰۷ دو روزنامه نگار دیلی مانیتور، پرونده ای را به دادگاه بردند که دولت را مجبور کند قراردادهایش با تولو و دیگر شرکت های نفتی را منتشر کند. آنجلو ایزاما، یکی از دو روزنامه نگار، می گوید هرچه پنهانکاری بیشتر باشد احتمال ایجاد وضعیتی مشابه نیجریه بیشتر است. بعید هم نیست. ۱۶ فوریه دو گروه لندنی و اوگاندایی با همکاری یکدیگر گزارشی درباره جزئیات توافقنامه منتشر کردند که نشان می داد یک مبلغ ۵۰۰ هزار دلاری حق امضا در حساب های عمومی اوگاندا قابل ردگیری نیست. در این گزارش آمده است: «با وجودی که این رقم نسبتا کوچک است، نگرانی هایی درباره چنین پرداخت هایی در آینده ایجاد می کند. سوال ایجاد می شود که وقتی درآمدهای بزرگ تر نفتی از راه برسند، عکس العمل اوگاندا چه خواهد بود.»

 

 

 

● آخرین فرصت

 

غنا باراک اوباما را هوادار خود می داند. جولای گذشته اوباما برای سفر آفریقایی اش غنا را برگزید و از آن چنین ستایش کرد که: «چهره ای از آفریقا را نشان می دهد که توسط جهانیان تا به حال نادیده گرفته شده است. آنها در آفریقا فقط تراژدی و نیازمندی را دیده اند.» این خوش بینی دلایلی هم دارد. در انتخابات سال ۲۰۰۹ غنا، قدرت بدون هیچ تنشی دست به دست شد. رسانه ها و جامعه مدنی که از ساختارهای اصلی هستند در این کشور نیرومندند.

 

غنا همچنین نفت زیادی هم دارد. ذخایر پیش بینی شده سال ۲۰۰۷ به هشتصد میلیون بشکه می رسد که انتظار می رود مابین سال های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۹ درآمدی معادل یک میلیارد دلار برای این کشور به همراه داشته باشد. این یعنی افزایش بیش از ۲۵ درصدی درآمد دولت که در سال ۲۰۰۸ تنها ۷/۳ میلیارد دلار بوده است. اگر آنطور که انتظار می رود نفت بیشتری اکتشاف شود این ارقام باز هم بالا خواهند رفت.

 

امید آن هست که غنا ثروت تازه یافته اش را حداقل بهتر از همسایه غربی اش، نیجریه، مدیریت کند. تولو در اینجا هم باز شرکت پیشتاز است و نروژ به دولت غنا درباره چگونگی مدیریت ثروت نفت مشاوره می دهد. قوانین جدیدی ناظر بر فعالیت شرکت های استخراج نفت و آزادی گردش اطلاعات به تصویب رسیده اند که شفافیت مبادلات تامین شود. دولت همچنین جد و جهد زیادی می کند که گروه هایی که مثل ماهیگیران از حفاری ها متضرر می شوند، رضایتشان جلب شود. گازی که بواسطه عملیات آزاد می شود همانند نیجریه سوزانده نمی شود، بلکه برای تامین انرژی به ساحل پمپ می شود. از همه مهم تر، دولت غنا درباره سابقه بد آفریقایی ها در مدیریت منابع طبیعی، از جمله در خود غنا، خیلی صریح و بی پرده است. صنعت استخراجی اصلی غنا، یعنی طلا، ید طولایی در آلوده سازی و نادیده گرفتن گروه های محلی دارد. کوابنا دونکور، وزیر انرژی، می گوید: «ما فرصت های دیگری برای توسعه داشته ایم و آنها را به باد داده ایم. نفت فرصتی برای این کشور است تا خود را از چنگال فقر برهاند.» دای جونز، مدیر تولو در غنا می گوید، شاهد صداقت دولت غنا همین تعداد فراوان تبعیدی های این کشور است که در شرکت ما استخدام می شوند. «این جادوی غنا است. قوم پراکنده شده حالا می خواهد به میهنش باز گردد.»

 

اما شاید نیت پاک و عمل خالصانه به تنهایی کافی نباشد. نوامبر ۲۰۰۹ بانک جهانی در برآوردی محاسبه کرده بود که تا سال ۲۰۲۹ درآمد سرانه هر غنایی ممکن است حتی تا ۱۴ درصد نیز کاهش بیابد. چرا؟ بخاطر بیماری هلندی: پدیده ای که اولین بار در دهه شصت و هفتاد در هلند مشاهده شد و درآمد نفت فعالیت سایر بخش های اقتصاد را خنثی می کرد، هزینه های سایر کسب وکارها بالا می رفت - قیمت ها، دستمزدها و نرخ های ارز - و درنتیجه توان رقابت را از آنها می گرفت. بانک جهانی معتقد است به ویژه کشاورزی آسیب جدی خواهد دید. درآمد بخش های روستایی که بیش از نیمی از جمعیت غنا در آن ساکنند، راکد خواهد ماند. کشاورزان صادرکننده، به ویژه آنها که کاکائو کشت می کنند، ۴/۷ درصد فقیرتر خواهند شد.

 

بانک جهانی می گوید، راهکار مقابله با این پدیده، سرمایه گذاری بیشتر در بخش کشاورزی و کسب وکارهای تازه و شفافیت بیشتر و بودجه متوازن است، اما حتی با این اصلاحات هم درآمدهای برآورد شده به سطح بدون وجود نفت نخواهد رسید. بانک همچنین هشدار می دهد که با یکطرفه شدن سلطه رییس جمهور، نظارت ضعیف و فرقه ای، سیاست پدرسالارانه، بعید نیست که غنا هم به وضعیتی مشابه نیجریه دچار شود. به علاوه غنا هنوز اعلام نکرده است که پول نفتش را کجا و چگونه می خواهد هزینه کند، با ایجاد برخی محدودیت ها سرمایه گذاران خارجی را ترسانده و با سرعت سرسام آوری که حرکت می کند حتی خودی های صنعت نفت را نیز دچار اضطراب کرده است. تام کرواردز، مشاور اقتصادی ارشد دپارتمان توسعه بین الملل دولت بریتانیا، می گوید: می تواند دلیل شتاب دولت غنا برای برآورده ساختن انتظارات غنایی ها را درک کند، اما هشدار می دهد: «غنا جای خوبی برای سرمایه گذاری است، جزیره ثباتی داخل اقیانوس پرتلاطم آفریقا است، اما اگر مراقب نباشد، نفت و گاز می تواند همه این ها را سر و ته کند.»

 

 

 

● امید های تازه، ترس های کهنه

 

چگونگی مدیریت نفت آفریقا امروز بیش از هرزمان دیگری برای تمام جهان اهمیت دارد. داستان این قاره دیگر مثل گذشته حدیث دیکتاتورهای فاسد و جنگ های خانمان برانداز نیست. با اشتهای روزافزون جهان برای نفت که به آسیا و آمریکای لاتین نیز سرایت کرده است و با اکتشافات تازه به تازه در خلیج گینه، نفت آفریقا به سرعت در حال تبدیل به منبع سوخت جهان است. آمریکا همین حالا هم برای یک پنجم وارداتش متکی به آفریقا است، این را موسسه اطلاعات انرژی آمریکا می گوید که عقیده دارد این رقم باید به ۲۵ درصد افزایش یابد.

 

دو عامل در خدمت غنا و اوگاندا عمل می کند. اول، ذخایر آنها در مقایسه با مثلا نیجریه کوچک است؛ بنابر این اثر این اکتشافات کمتر مضمحل کننده خواهد بود. دوم، آنها نفت شان را تازه کشف کرده اند. یعنی زمانی که نفرین منابع به خوبی شناخته شده است و روزگاری که شرکت های نفتی با پرداخت رشوه های میلیون دلاری به مستبدان آفریقایی مشکلی نداشتند سپری شده است.

 

همه اینها به نفع آفریقا است. حتی نشانه هایی هست که شاید نیجریه هم کمی پاکیزه تر شود. لامیدو سانوسی، رییس جدید بانک مرکزی نیجریه، به شدت با فساد و فریب مقابله می کند و تاکنون سران هشت بانک را نیز به جرم فساد برکنار ساخته است. دولت در حال تهیه صورت تازه ای از وضعیت فعالیت هایی نفتی است که وعده داده شده نور تازه ای بر قراردادهای نفتی بپاشد و وضعیت شرکت های خارجی بزرگ را روشن کند. در نقاط دیگر قاره نیز ضرورت تغییر احساس شده است. گودوین آب، وزیر دفاع نیجریه می گوید: «نظامیان دلتا خواسته عجیب و غریب یا خارق العاده ای ندارند. آنطور بهره کشی از مردم که در گذشته سابقه داشت، دیگر مطرح نیست.» اما این امید تازه تحت تاثیر تفرق آرا میان شورشیان و جنگ قدرت در پایتخت است. در جنگ قدرت به نظر جاناتان گودلاک دست بالا را گرفته و کابینه خود را نیز تشکیل داده، اما این تغییر وتحولات قدرت صنعت نفت را از نفس انداخته است. بی لیاقتی و فساد مستمر، از جمله دخالت های نظامی و دست داشتن دولت در سرقت میلیون ها بشکه نفت که هرساله اتفاق می افتد، شاید حتی توان عرضه نفت دولت فعلی را نیز تحت تاثیر قرار بدهد.

 

افزایش توجه جهانیان به نفت آفریقا، شاید منجر به تقویت موضع شهروندان این کشورها شود. یکی از سران نظامیان دلتا می گفت بعد از آنکه فهمیده فعالیت نظامی چند نفر مرد تفنگ به دست می تواند چه تاثیر عمده ای بر قیمت جهانی یک ماده باارزش داشته باشد، ابتدا شوکه شده، اما بعد تصمیم گرفته که باز هم عملیات خرابکارانه اش را ادامه بدهد.

 

روزهایی که آفریقایی ها کنار می ایستادند تا ثروت شان توسط خارجی ها یا سران فاسد خودشان به یغما برود گذشته است، اما برای اینکه بتوانیم بگوییم نفت آفریقا به حال این قاره کمکی خواهد کرد هنوز هم خیلی زود است.

 

 



موضوع مطلب : مقالات اقتصادی
موضوعات
RSS Feed
جزوات کنکور کارشناسي ارشد مديريت