منطقه طلایی مدیریت
Golden situation management=People + Organization + environment
درباره وبلاگ
عظیم جعفری

فوق لیسانس مدیریت مالی حسابرس ارشد مالیات

نويسندگان
۱۳۸٩/۱۱/٢۳ :: ۱٢:٢٠ ‎ب.ظ ::  نويسنده : عظیم جعفری

حذف صفر از پول ملی؛مزایا و معایب
اشاره:

طی چند سال گذشته و خصوصاً در ماههای اخیر، مقام معظم رهبری تاکیدات بسیارجدی بر لزوم تلاش گسترده علمی و بعبارتی یک بسیج علمی در سطح کشور داشته اند. طی یک بررسی، تعداد بیانات معظم له در این خصوص بالغ بر 238 جمله،عبارت یا سخنرانی بوده است. مقام عظمای ولایت تحقیق و تلاش علمی را عزت بخش،ضامن اقتدار ملی و محور توسعه برای کشور دانسته اند. دراین راستا واحد علمی و پژوهشی بسیج بانک تجارت سعی دارددر کنار وظایف وماموریتهای محوله گذشته، با بررسی مسایل گوناگون حیطه نظام اقتصادی و خصوصاً بانکی در این سنگر جدید گام بردارد.


مقدمه :

پول نه تنها واسطه مبادلات اقتصادی است بلکه بر هویت ملی شهروندان و اقتدار دولت نیز تاثیر می گذارد و می تواند به عنوان ابزاری برای تحکیم آن به شمار رود.امروزه مشکلاتی برای کنترل سیاستهای پولی وجود دارد و حذف صفر از پول ملی می تواند بعنوان بخشی از بسته اصلاحات اقتصادی به شمار رود. حذف صفرها به خودی خود نمی تواند در مهار تورم مفید باشد . این عمل باید در چارچوب یک سلسله اصلاحات مهم اقتصادی انجام شود.

در برخی موارد این سیاست جواب می دهد و حذف صفر می تواند در بلند مدت جلوی افزایش تورم را بگیرد ولی در برخی موارد نیز حذف صفر قادر به کاهش تورم نیست . آرژانتین و برزیل نمونه های بارزی از این مساله در دهه 1980 و اوایل دهه 1990 به شمار می روند.از طرفی تا کنون اقدامات زیادی جهت حذف صفر از پول ملی در کشورها اتفاق افتاده است .در برخی موارد نیز دولتها به تدریج سیاست حذف صفر را اتخاذ کرده اند بنحوی که اجرای آن بیش از ده سال طول کشیده است.

تاریخچه:

در قرن نوزدهم ، دولتها وقتی با کمبود طلا و نقره روبرو می شدند ، ارزش پول ملی خود را تعدیل می کردند.حذف صفر از پول ملی کشورها تاریخچه بلند مدتی در کشورهای در حال توسعه دارد. طی سالهای 1960 تا کنون بیش از 70 مورد حذف صفر از پول ملی درکشورهای در حال توسعه انجام شده است . کره جنوبی از سال 2004 تا 2007 د ر خصوص آثار و تبعات اقتصادی حذف صفرها از پول ملی خود تحقیق و بررسی های لازم را انجام داد. درسال 2005 نیز، ترکیه ،رومانی و تعداددیگری از کشورها به بررسی این موضوع پرداختند.

چرا دولتها صفرهای پول ملی خود را حذف می کنند ؟

زمانی که ارزش پول به جای طلا و نقره توسط اعتماد عمومی مردم حفظ می شود ، دولت ها مسئولیت سنگینی برای حفظ ارزش و جایگاه پول ملی دارند . یکی از مواردی که موجب حذف صفر پول ملی می شود ، تورم است . رشد نقدینگی و افزایش عرضه پول موجب رشد تورم می شود وممکن است دولت بتواند با حذف صفر از پول ملی ، جلوی افزایش تورم را بگیرد . کشورهایی چون بولیوی و ترکیه در سال‌های اخیر با حذف شش صفر از واحد پول ملی خود در شرایطی که تورم بسیار سنگینی را تجربه می‌کردند، نمونه بسیار خوبی از خنثی کردن اثرات تورم هستند.

بر اساس مدلهای آماری ، تورم و نرخ ارز شاخص های تاثیر گذاری در حذف صفر های پول ملی به شمار می روند . در واقع ارتباط معنی داری بین نرخ تورم ، نرخ ارز و حذف صفر از پول ملی وجود دارد و این مساله به خوبی در مدلهای اقتصاد سنجی به چشم می خورد .

دلایل لزوم حذف صفر از ریال

اگر بخواهیم ازضرورت های حذف صفر از پول ملی مطلبی بیان کنیم باید به نقاط قوت این طرح که در سطرهای آتی می آید بپردازیم لیکن بطور کلی می توان به لزوم افزایش راندمان نقش اجتماعی و اقتصادی پول ، کاهش هزینه هاواتلاف وقت و تسریع در فعالیتهای اقتصادی ،ایجاد تناسب بین قدرت خرید پول ملی وحجم پول در گردش اشاره کرد که در صورت اجرای صحیح طرح می تواندمانع افزایش تورم و یا حتی کاهش آن گردد.بهرحال در حال حاضر واحد پولی ریال بدلیل قدرت کم آن ودوگانگی نام واحدپولی در ایران در زندگی مردم کاربرد چندانی ندارد، از طرفی در دادوستدهای روزانه و فعالیتهای بازارهای مختلف اقتصادی کشور کلمه تومان با مفاهیم واحدهای مختلف بکار برده
می شود مثلاً در عرف یک تومان که معادل 10 ریال می باشد بجای 10،000ریال،در جای دیگر به جای 10،000،000 ریال ودرحجم های بالاتر بجای10،000،000،000ریال بکار گرفته می شود.علی ایحال امروزه واحد پولی ریال نسبت به تومان در زندگی مردم نقش چندانی نداشته و از طرفی داد‌و‌ستد روزانه مردم بیشتر با تومان انجام می‌شود و ارتباط قیمت‌ها با ریال برای جامعه قابل لمس نیست.همچنین ارزش قائل نبودن برای اسکناس در حال حاضر سبب شده آن را مچاله کنیم، روی آن بنویسیم و سبب استهلاک زود هنگام آن شویم.سالانه 600تا 700 میلیون برگ اسکناس در کشور بعلت نگهداری واستفاده نامناسب امحاء وبا هزینه بیش از 28 میلیارد تومان اسکناسهای جدید جایگزین می شوند. در حال حاضر سرانه اسکناس درکشور 110‌برگ است. حال آنکه این سرانه دراروپا 10 تا 12‌برگ می باشد.

یکی ازمباحثی که دراین راستا مطرح است،توصیه به رواج وتوسعه کارت‌های اعتباری بجای حذف صفر از پول ملی است. دراین خصوص باید گفت در کشورهای صنعتی جهان هم که کارتهای اعتباری بیشترین کاربرد را دارند، باز هم اسکناس در دست مردم وجود دارد با این تفاوت که تعدادآن نسبت به وضعیت ما کمتر است . با این حال باید به دنبال توسعه استفاده از کارت پولهای الکترونیکی وهمچنین شیوه های پرداخت غیر حضوری نیز بود و کلاً شیوه مصرف و نقش پول در مبادلات مورد بازبینی قرار گیرد.





اجرای طرح حذف صفرها در چه زمان، با چه روش؟

پیش از اقدام برای حذف صفر از پول ملی باید شرایط اقتصادی کشوربصورت ویژه بررسی شود. باید توجه داشت حذف صفرها بدون اصلاحات اقتصادی به مهار تورم کمک نمی کند و در بسیاری از کشورها مثل شیلی و کرواسی ، سیاست حذف صفر پس از اجرای سیاستهای تثبیت اقتصادی انجام شده است .علی ایحال پس از آماده سازی زیرساختهای اجرایی این طرح از جمله ضریب تبدیل پول جدید به واحدهای کوچکترپول ،نحوه قیمت گذاری کالاهای خرد و همچنین در نظر گرفتن موضوع بسیار مهم شاخص های به ظاهرغیراقتصادی مثل ابعاد روانی این عمل، توانایی مردم دربکار گیری پول جدیدواقبال مردم ، این کار اجرایی گردد.در این راستابهتر است قبل از هر اقدام افکار عمومی آماده و به مردم برای تطبیق با شرایط و پول جدید فرصت داده شود. بعبارتی بهترین راه برای موفقیت حذف صفر از پول،شفافیت و فرصت دادن به مردم برای تطبیق با شرایط و پول جدید است. در اینجا نقش رسانه ها ،تبیین موضوع در مدارس ودانشگاهها ،تست کردن طرح در ابعاد کوچک قبل از اجرای رسمی آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است .

در خصوص روشهای اجرای این سیاست باید گفت طرح حذف صفر از پول ملی می تواند با حذف یک صفر یابیشتر و یا کلاً تغییر نوع پول صورت پذیرد. اجرای این طرح به شکلهای گوناگون در کشورهای مختلف صورت گرفته است به شکلی که از حذف یک صفر در 14 مورد تا حذف شش صفر در 9 موردبوقوع پیوسته است.در زیمبابوه دولت این کشور 10 صفر از پول ملی را حذف کرد ولی میانگین این عمل در کشورها حذف سه صفر از پول ملی بوده است .

طی پنجاه سال اخیرنوزده کشور یک بار اقدام به حذف صفر کرده اند و ده کشور نیز دو بار این کار را انجام دادند . آرژانتین 4 بار ، یوگسلاوی سابق 5 بار و برزیل 6 بار،بولیوی 2 بار، پرو 2 بار، اوکراین، لهستان، مکزیک و روسیه هر یک 3 بار و ایسلند، ترکیه، کره و غنا نیز یک بار صفر پول ملی خود را حذف کرده اند.در سال های اخیر از 14 مورد حذف، یک مورد یک صفر، 9 مورد شش صفر حذف و میانگین آن حذف سه صفر از پول ملی بوده است.

نوع پول یا عدد پول تغییر کند؟

مجدداً تاکید می شود نباید از نظر دور داشت که برای افزایش ارزش پول ملی باید قدرت اقتصادی نیز افزایش یابد و به کمک یک اقتصاد قدرتمند می‌توان ارزش پول ملی؛ صرف نظر از تعداد صفر یا نام آنرا افزایش داد. بادر نظر گرفتن این مهم،ایده‌های مختلفی در خصوص تغییر درواحد،نام یا عددپول وجود دارد، برخی می گویند برای سهولت تبادلات پولی هنوز باید اسکناسهای درشت‌تر مثلاً20 یا 50 هزار تومانی چاپ شود. از طرفی عده ای معتقدند اگردولت فقط یک صفر از پول ملی را حذف کند ونام آنرا تومان بگذارد مشکل خاصی حل نمی شود و در عین حال هزینه‌های چاپ مجدد و طراحی و غیره نیز وجود دارد همچنین حذف یکباره چهار صفر از پول ملی ممکن است موجب مشکلاتی برای مردم شود .برخی دیگر اعتقاد دارند حذف سه صفر از پول ملی در شرایط کنونی منطقی ترباشدو اگر بخواهم به لحاظ ذهنی نیز اثر مثبتی مترتب موضوع گردد ، بهتر است حذف 3 صفر از پول ملی همراه با تغییر نام آن به تومان اجرا شود به طوری که هزار تومان فعلی معادل 10تومان تلقی شودکه بنظر این ایده به واقعیت نزدیکتر باشدگرچه برخی نظر به ابقای نام ریال وکاهش صفرها دارند. بهرحال بهتر است تومان جدید با ابعاد جدید و غیرقابل تبدیل ذهنی و یا عملیاتی جایگزین پول قبلی گردد.

نکات مهم :

نکته قابل توجه اینکه این تغییر باید اهداف کوتاه مدت و بلند مدت طرح مورد نظر را فراهم سازد. همچنین نقش و ارتباط رشد اقتصادی(قدرت تولید ناخالص داخلی)وپشتوانه های اقتصادی نظیر ذخایر طلا،ارز،انرژی و... بعنوان عوامل اساسی در قدرت وارزش پول ملی بطور ویژه ای در نظر گرفته شود. در اصلاح پایه پولی بهتر است تدابیر لازم در خصوص واحدهای خرد آن بمنظور جلوگیری از آثار تورمی ناشی از افزایش قیمتها تا سطح حداقل واحد پایه پولی جدید اتخاذ گردد.

نکته دیگر اینکه نگرانی صادر کنندگان نیز باید مد نظر قرار گیرد چرا که افزایش ارزش پول ملی منطقاً موجب کاهش قدرت رقابت صادرکنندگان در بازارهای جهانی و افت صادرات خواهد شد واین نکته‌ای است که باید به آن توجه داشت ودر صورت لزوم بسته های حمایتی خاصی اجرا گردد. همچنین اگر این اقدام تنها به خاطر کنترل تورم صورت بگیرد، احتمال تحمیل آثار تورمی در بلند مدت بر اقتصاد دور از انتظار نیست .

مهمترین نقاط قوت طرح:

- با حذف صفرها،‌ دیگر نیاز نیست برای یک خرید کوچک حجم زیادی از پول حمل و نقل شود

- کاهش هزینه امحاءوانتشاراسکناس

- برای شمارش اسکناسها دیگر وقت زیادی از مردم و به خصوص تحویلداران بانکها گرفته نمی شود.
- حذف صفرهای اضافی باعث کاهش هزینه‌های سیستم بانکی و کاهش هزینه‌های معاملاتی‌ می‌شود

- تسهیل و کاهش استهلاک فعالیت دستگاههای خودپرداز

- حمل و نقل آسان و راحت پول

- حذف صفرها مانع نفوذ ارزهای خارجی در اقتصاد کشور می شود

- کاهش تورم در بلند مدت

- هزینه‌های عملیاتی و اجرایی سیستم پولی کاهش پیدا می‌کند

- بسبب قوی تر شدن پول و کاهش تعداد پرداخت اسکناس در دادوستدها از لحاظ روانی نیز احساس بهتری بوجود می آیدو موجب افزایش اعتماد مردم‌ می شود

- تسهیل در انجام امور بانکی مردم

- سرمایه گذاری های خارجی در کشور افزایش می یابد

- در دادو ستد روزانه از نظر عدد پول کمتری می‌پردازیم

برخی نقاط ضعف طرح:

- صف و معطلی مردم در بانکها برای تعویض پولها

- هزینه جمع آوری و امحاء پولهای قدیمی و چاپ و توزیع اسکناسهای جدید

- حذف صفرها ممکن است در ابتدا موجب تاثیرات تورمی بر بخشی از فعالیت های اقتصادی شودکه دارای آثارروانی نیز بر مردم جامعه خواهد بود

- احتمال وقوع بی‌نظمی بین اطلاعات قبلی و جدید در دفاتر و پایگاه‌های اطلاعاتی و صورت‌های مالی

- عدم امکان تعویض همه پولها در بازه زمانی اعلام شده

- سردرگمی مردم در فاصله زمانی دوگانگی پول

- چاپ پولهای تقلبی به خاطر عدم اطلاع مردم در فاصله زمانی جابجایی واحد پول

نتیجه گیری:

با توجه به تجربه کشورهای زیادی در کاهش صفر ازپول ملی وبا توجه به اهداف اقتصادی کشور در افق 1404ومدنظرقراردادن جایگاه وارزش پایین ریال درحال حاضردر دادوستدهای روزمره بنظر می رسد ما نیزمجبوریم ضمن اجرای بقیه راههای شکوفایی اقتصادی وبررسی ویژه علمی و انجام تحقیقات و بررسی های لازم موضوع کاهش صفر از پول ملی را اجرا کنیم با این انتظار که با اجرای این طرح دیگر مجبور نباشیم برای یک خرید معمولی حجم انبوهی از اسکناس را همراه داشته باشیم و نهایتاًضمن حفظ جایگاه اصلی پول ملی در بازارهای بین المللی ،کاهش تورم وافزایش
سرمایه‌گذاری خارجی در کشور را شاهد باشیم.

بنظر می رسد مناسب‌ترین تصمیم ،کاهش سه صفر از پول ملی وتغییر نام آن از ریال به تومان به همراه تعبیه پشتوانه‌های مناسب برای آن باشد بنحوی که 10،000 ریال = 10تومان تلقی گردد.



موضوع مطلب : مقالات اقتصادی
موضوعات
RSS Feed
جزوات کنکور کارشناسي ارشد مديريت